เขตบริหารพิเศษฮ่องกง

การก่อตั้ง     หลังจากสงครามฝิ่นครั้งที่ 1 เมื่อปี 2385 จีนส่งมอบเกาะฮ่องกงให้กับอังกฤษ และหลังจากสงครามฝิ่นครั้งที่ 2 เมื่อปี 2403 จีนส่งมอบเกาลูนให้กับอังกฤษตามอนุสัญญากรุงปักกิ่ง นอกจากนี้ จีนให้อังกฤษเช่าพื้นที่ New Territories และเกาะโดยรอบ 235 เกาะเป็นเวลา 99 ปี นับตั้งแต่ 1 ก.ค.2441 ภายหลังเกิดสงครามระหว่างจีนกับญี่ปุ่นเมื่อปี 2480 ทำให้ชาวจีนอพยพไปตั้งถิ่นฐานใหม่ในฮ่องกงจำนวนมาก อย่างไรก็ดี ชาวจีนในฮ่องกงลดลงเหลือ 650,000 คน จาก 1.9 ล้านคน ในช่วงสิ้นสุดสงครามโลกครั้งที่ 2 จากปัญหาขาดแคลนอาหาร จากนั้นอังกฤษกลับมาจัดตั้งรัฐบาลพลเรือนและส่งเสริมการพัฒนาอุตสาหกรรมเบา โดยเฉพาะอุตสาหกรรมสิ่งทอ ทำให้ชาวจีนอพยพกลับมาตั้งถิ่นฐานตามเดิม และเมื่อปี 2513 ฮ่องกงเป็นหนึ่งในเขตเศรษฐกิจสำคัญของภูมิภาคเอเชีย หรือ “เสือของเอเชีย”

จีนและอังกฤษเริ่มเจรจาร่วมกันถึงอนาคตของฮ่องกง และออกแถลงการณ์ร่วม Sino-British Joint Declaration ว่าด้วยการส่งมอบฮ่องกงคืนแก่จีนใน 1 ก.ค.2540 ภายใต้หลักการ “หนึ่งประเทศ สองระบบ”และจีนอนุมัติกฎหมายพื้นฐานหรือ Basic Law ให้กับฮ่องกงเมื่อปี 2533 เพื่อเป็นธรรมนูญสูงสุดในการบริหารฮ่องกง

การเมือง   ฮ่องกงเป็นเขตบริหารพิเศษภายใต้หลักการ “หนึ่งประเทศ สองระบบ” ของจีน ตามที่ระบุในกฎหมายพื้นฐานของฮ่องกง ซึ่งบังคับใช้ตั้งแต่ฮ่องกงคืนสู่การปกครองของจีนเมื่อปี 2540 กฎหมายนี้ระบุให้ฮ่องกงธำรงไว้ซึ่งโครงสร้างทางเศรษฐกิจ กฎหมาย และสังคมเป็นระยะเวลาอีก 50 ปี (ปี 2540-2590) ภายใต้หลักการนี้ จีนให้อิสระแก่ฮ่องกงในการบริหารบ้านเมืองด้านต่าง ๆ ยกเว้นการต่างประเทศและการทหาร  

       ฮ่องกงมีตำแหน่งทางการเมืองที่สำคัญ ได้แก่ 1) หัวหน้าคณะผู้บริหารเขตบริหารพิเศษฮ่องกงเป็นผู้นำฝ่ายบริหาร ได้รับเลือกจากคณะกรรมการเลือกตั้ง และได้รับแต่งตั้งจากรัฐบาลจีน มีหน้าที่ในการบริหารประเทศ การแก้ไขกฎหมายพื้นฐาน การลงนามในกฎหมายหรืองบประมาณ การประกาศใช้กฎหมาย การกำหนดนโยบาย 2) คณะผู้บริหารเขตบริหารพิเศษฮ่องกง มีสมาชิกที่ได้รับการแต่งตั้งอย่างเป็นทางการ 21 คน และไม่เป็นทางการ 16 คน โดยคัดเลือกจากข้าราชการอาวุโส สมาชิกสภานิติบัญญัติ และบุคคลสาธารณะมีหน้าที่กำหนดนโยบายและให้คำปรึกษาด้านการบริหารประเทศแก่หัวหน้าคณะผู้บริหารเขตบริหารพิเศษฮ่องกง 3) สภานิติบัญญัติ มีสมาชิก 90 คน (เดิมมี 70 คน) ในจำนวนนี้มาจากการสรรหาโดยคณะกรรมการเลือกตั้ง 40 คน ได้รับการเลือกตั้งตามท้องที่ 20 คน และคัดเลือกตามความเหมาะสมจากสาขาอาชีพต่าง ๆ อีก 30 คน สภานิติบัญญัติมีหน้าที่พิจารณาและร่างกฎหมาย อภิปรายในประเด็นที่เป็นผลประโยชน์ของสาธารณะ อนุมัติงบประมาณและร่างกฎหมาย และถอดถอนผู้พิพากษาศาลอุทธรณ์และศาลฎีกา 4) สภาเขตฮ่องกง มีสมาชิก 479 คน (มาจากการเลือกตั้ง 452 ที่นั่ง และสมาชิกโดยตำแหน่ง 27 ที่นั่ง) ใน 18 พื้นที่ มีหน้าที่ส่งเสริมกิจกรรมนันทนาการ วัฒนธรรมของชุมชน และให้คำแนะนำรัฐบาลในประเด็นที่เกี่ยวข้องกับความเป็นอยู่ของประชาชน และ 5) ผู้พิพากษาเป็นองค์กรอิสระจากสภานิติบัญญัติและคณะผู้บริหารเขตบริหารพิเศษฮ่องกง โดยฮ่องกงใช้ระบบกฎหมายจารีตประเพณี

เศรษฐกิจ

       ฮ่องกงเป็น 1 ในเขตเศรษฐกิจที่สำคัญของโลก ปัจจัยหลักในการขับเคลื่อนเศรษฐกิจฮ่องกงมาจากการค้าต่างประเทศและการส่งออกบริการ ซึ่งภาคการบริการคิดเป็น 94% ของ GDP และฮ่องกงเป็นผู้ส่งออกสินค้ารายใหญ่อันดับ 8 ของโลก (ข้อมูลจากองค์การการค้าโลกปี 2567) โดยมีศักยภาพในการเป็นท่าเรือน้ำลึกสำหรับทำการค้ากับต่างประเทศ ด้วยสภาพภูมิศาสตร์เป็นเกาะและล้อมรอบด้วยทะเล นอกจากนี้ ฮ่องกงยังเป็นศูนย์กลางการเงินของโลก มีสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อการทำธุรกิจ ทั้งเรื่องความโปร่งใส มาตรการที่เปิดกว้างทางเศรษฐกิจ และมีการบูรณาการทางเศรษฐกิจกับจีนในระดับสูง ทั้งในด้านการค้า การท่องเที่ยว และการเงิน กับทั้งเป็นจุดเชื่อมระหว่างตลาดจีนกับตลาดโลกภายใต้หลักการ 1 ประเทศ 2 ระบบ ซึ่ง Fraser Institute ของแคนาดา จัดอันดับให้ฮ่องกงมีเสรีภาพทางเศรษฐกิจเป็นอันดับ 1 ของโลกในปี 2567 จากทั้งหมด 165 เขตเศรษฐกิจ (ดีขึ้น 1 อันดับจากปี 2566) โดยการประเมินในด้านเสรีภาพการค้าระหว่างประเทศและด้านกฎระเบียบของฮ่องกงได้รับการจัดอันดับในระดับสูง รวมถึงอันดับด้านการเงินที่มั่นคง (Sound Money) เพิ่มขึ้นเป็นอันดับ 3 ของโลก

       แม้ฮ่องกงประสบปัญหาความวุ่นวายทางการเมือง แต่นักลงทุนยังคงเชื่อมั่นในเสถียรภาพของเศรษฐกิจฮ่องกง จากนโยบายการเคลื่อนย้ายทุนและการแลกเปลี่ยนเงินตราโดยเสรี ตลอดจนศักยภาพและเสถียรภาพทางการเงินและการคลังของฮ่องกง ซึ่งมีระบบการคลังที่แข็งแกร่งและยืดหยุ่น ฮ่องกงมีทุนสำรองระหว่างประเทศ 422,800 ล้านดอลลาร์สหรัฐ (สิ้น ก.ย.2567) ระบบธนาคารมีเงินทุนสูงด้วยอัตราส่วนเงินกองทุนทั้งหมดต่อสินทรัพย์เสี่ยง (Adequacy Ratio) ที่ 21% และเกณฑ์การดำรงสินทรัพย์สภาพคล่องของสถาบันการเงิน (Liquidity Coverage Ratio) ที่ 176.1% ในไตรมาสที่ 1/2567 บ่งชี้ว่าฮ่องกงยังไม่จำเป็นต้องเปลี่ยนระบบอัตราแลกเปลี่ยนที่เชื่อมกับสกุลเงินดอลลาร์สหรัฐ (Linked Exchange Rate System-LERS)   ที่ใช้มาตั้งแต่ปี 2526 ซึ่งเป็นหลักประกันให้ค่าเงินดอลลาร์ฮ่องกงยังมีเสถียรภาพที่อัตราแลกเปลี่ยน 7.75-7.85 ดอลลาร์ฮ่องกงต่อ 1 ดอลลาร์สหรัฐ 

       ภาพรวมเศรษฐกิจฮ่องกงเติบโตในระดับปานกลาง โดยอัตราการขยายตัวทางเศรษฐกิจที่ 3.1% เมื่อไตรมาส 2/2568 เพิ่มจาก 3.0% เมื่อไตรมาส 1/2568 ซึ่งยังอยู่ในระดับเดียวกับการประเมินของรัฐบาลฮ่องกงที่คาดการณ์ว่าเศรษฐกิจปี 2568 จะเติบโตที่ 2-3% โดยไตรมาส 3/2568 เหลือ 2.4% เนื่องจากพฤติกรรมการใช้จ่ายของผู้บริโภคเปลี่ยนแปลงไปตามสภาวะเศรษฐกิจที่ชะลอตัว ซึ่งส่งผลให้การส่งออกสินค้าชะลอตัวจากอุปสงค์ที่ลดลง อย่างไรก็ดี เศรษฐกิจฮ่องกงจะยังขยายตัวต่อไปในปี 2569 โดยมีแรงหนุนจากการใช้นโยบายผ่อนคลายทางการเงินและการเป็นส่วนหนึ่งของเขตเศรษฐกิจพิเศษอ่าวกวางตุ้ง-ฮ่องกง-มาเก๊า (Greater Bay Area-GBA)

 

สกุลเงิน : ดอลลาร์ฮ่องกง (Hong Kong Dollar-HKD)

อัตราแลกเปลี่ยนต่อดอลลาร์สหรัฐ : 1 ดอลลาร์ฮ่องกง : 0.13 ดอลลาร์สหรัฐ (ต.ค.2568)

อัตราแลกเปลี่ยนต่อบาท : 1 ดอลลาร์ฮ่องกง : 4.20 บาท (ต.ค.2568)

 

ดัชนีเศรษฐกิจสำคัญ

ผลิตภัณฑ์มวลรวมภายในประเทศ (GDP) : 101,415 ล้านดอลลาร์สหรัฐ (ก.ค.2568) 

อัตราการเติบโตทางเศรษฐกิจ : 3.0% (ม.ค-ก.ย.2568) 

ดุลบัญชีเดินสะพัด : 47,728.65 ล้านดอลลาร์สหรัฐ (ไตรมาส 3/2568)

รายได้เฉลี่ยต่อหัวต่อปี : 46,770 ดอลลาร์สหรัฐ (ปี 2568)

แรงงาน : 3,710,000 คน (ก.ย.2568)

อัตราการว่างงาน : 3.9% (ก.ค.-ก.ย.2568)

อัตราเงินเฟ้อเฉลี่ย : 1.1% (ส.ค.2568)

มูลค่าการส่งออก : 166,537 ล้านดอลลาร์สหรัฐ (ก.ย.2568)

สินค้าส่งออกสำคัญ : อุปกรณ์และเครื่องใช้ไฟฟ้า เครื่องใช้สำนักงานและเครื่องประมวลผลข้อมูลอัตโนมัติ อุปกรณ์เครื่องเสียงและโทรคมนาคม เครื่องประดับอัญมณี และเสื้อผ้า (ต.ค.2568)

คู่ค้าส่งออกที่สำคัญ : จีน สหรัฐฯ สิงคโปร์ เวียดนาม ญี่ปุ่น เกาหลีใต้ สหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ ไทย มาเลเซียและอินเดีย (ก.ย.2568)

มูลค่าการนำเข้า : 61,776 ล้านดอลลาร์สหรัฐ (ต.ค.2568)

สินค้านำเข้าสำคัญ : อุปกรณ์และเครื่องใช้ไฟฟ้า เครื่องใช้สำนักงานและเครื่องประมวลผลข้อมูลอัตโนมัติ อุปกรณ์เครื่องเสียงและโทรคมนาคม (ก.ย.2568)

คู่ค้านำเข้าที่สำคัญ : เวียดนาม อินเดีย จีน อินโดนีเซีย สหรัฐฯ เยอรมนี บราซิล มาเลเซีย ฝรั่งเศสและอิตาลี (ก.ย.2568)

       นายจอห์น ลี ผู้บริหารเขตบริหารพิเศษฮ่องกง แถลงนโยบายปี 2568 เมื่อ 17 ก.ย.2568 กำหนดแนวทางสนับสนุนการฟื้นตัวทางเศรษฐกิจ ส่งเสริมด้านนวัตกรรม และเพิ่มความสะดวกด้านการค้า การลงทุน โดยจะกำหนดมาตรการกระตุ้นอุปสงค์ภายในประเทศและเสริมความแข็งแกร่งของฮ่องกงในฐานะศูนย์กลางการเงินและการค้าระดับโลก ฮ่องกงยังคงได้รับประโยชน์จากความตกลงหุ้นส่วนเศรษฐกิจใกล้ชิด (CEPA)
ซึ่งส่งเสริมให้มีการยกเลิกภาษีศุลกากรสำหรับสินค้าที่มีแหล่งกำเนิดจากฮ่องกง เปิดเสรีภาคบริการ และมาตรการคุ้มครองการลงทุนที่เข้มแข็งขึ้น นอกจากนี้ ฮ่องกงยังมุ่งเพิ่มการบูรณาการกับ GBA รวมถึงเซินเจิ้นและกวางโจว เพื่อเสริมบทบาทด้านการเงิน การค้า และการบริหารสินทรัพย์ เพื่อขับเคลื่อนการเติบโตทางเศรษฐกิจในระยะยาว

การทหาร    ฮ่องกงไม่มีกองทัพเป็นของตนเอง แต่มีกองกำลังของกองทัพจีนประจำการประมาณ 10,000-12,000 นาย อย่างไรก็ดี ฮ่องกงมีเจ้าหน้าที่ตำรวจ 34,500 นาย ภารกิจครอบคลุมทั้งดับเพลิง จับกุมคนร้าย ตรวจคนเข้าเมือง และให้ความช่วยเหลือกรณีเกิดภัยพิบัติหรือเหตุฉุกเฉิน โครงสร้างตำรวจฮ่องกงอยู่ภายใต้การควบคุมของผู้บัญชาการตำรวจ 1 นาย และรองผู้บัญชาการตำรวจ 2 นาย ซึ่งแบ่งหน้าที่รับผิดชอบด้านปฏิบัติการและการจัดการกองกำลัง

 

ตำรวจ

       โครงสร้างตำรวจฮ่องกงแบ่งเป็น 5 ฝ่าย ได้แก่ ฝ่ายปฏิบัติการ ฝ่ายอาชญากรรมและความมั่นคง ฝ่ายกำลังพลและการฝึกซ้อม ฝ่ายการจัดการ และฝ่ายการเงินและการวางแผน ซึ่งกระจายทั่วพื้นที่สำคัญ 6 แห่ง คือ เกาะฮ่องกง เกาลูนตะวันออก เกาลูนตะวันตก New Territories เหนือ New Territories ใต้ และทะเล นอกจากนี้ ฮ่องกงมีตำรวจน้ำ (Marine Police) ปฏิบัติภารกิจลาดตระเวนพื้นที่ทางน้ำ 1,651 ตร.กม. รอบฮ่องกงและเกาะขนาดเล็กจำนวน 261 แห่ง โดยให้ความสำคัญกับเทคโนโลยีเฝ้าระวังทางชายฝั่ง ระบบเรดาร์ และบุคลากรที่มีศักยภาพสูง เพื่อรักษาความปลอดภัยการขนส่งนานาชาติและความปลอดภัยของท่าเรือ

 

ปัญหาด้านความมั่นคง

       ฮ่องกงยังคงเผชิญปัญหาความเหลื่อมล้ำทางเศรษฐกิจซึ่งทวีความรุนแรงขึ้น อัตราความยากจนเมื่อไตรมาส 1/2567 สูงถึง 20.2% หรือมีประชากรฮ่องกงอยู่ในภาวะยากจนมากกว่า 1.39 ล้านคน จำนวนครัวเรือนที่ยากจนเพิ่มเป็น 619,000 ครัวเรือน คิดเป็น 22.7% ของจำนวนครัวเรือนทั้งหมด รายได้เฉลี่ยของครัวเรือนที่ยากจนที่สุด 10% ของฮ่องกง มีรายได้ 1,600 ดอลลาร์ฮ่องกงต่อเดือน ลดลง 54.3% เมื่อเทียบกับห้วงก่อนการแพร่ระบาดของ COVID-19 ขณะที่รายได้เฉลี่ยของครัวเรือนที่ร่ำรวยที่สุด 10% ของฮ่องกงมีรายได้ 131,000 ดอลลาร์ฮ่องกงต่อเดือน ทั้งนี้ ความไม่เสมอภาคทางเศรษฐกิจของฮ่องกงที่ลดลง 6% เป็นครั้งแรกในรอบ 15 ปี เป็นผลจากความอ่อนแอของตลาดอสังหาริมทรัพย์และจำนวนพลเมืองที่อพยพออกจากฮ่องกงเพิ่มขึ้นในห้วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา

ความสัมพันธ์ไทย-ฮ่องกง

       ฮ่องกงจัดตั้งสำนักงานเศรษฐกิจและการค้าฮ่องกงประจำประเทศไทยอย่างเป็นทางการเมื่อ ก.พ.2562 ซึ่งเป็นตัวกลางสำคัญในการขับเคลื่อนความร่วมมือระหว่างไทยกับฮ่องกง และช่วยเหลือผู้ประกอบการไทยในการไปลงทุนในฮ่องกง นอกจากนี้ ทั้งสองฝ่ายยังสนับสนุนความร่วมมือและความเชื่อมโยงระหว่างกรอบความร่วมมือ GBA กรอบความร่วมมือในพื้นที่สามเหลี่ยมลุ่มแม่น้ำจูเจียง และข้อริเริ่มแถบและเส้นทาง (Belt and Road Initiative-BRI) 

       ฮ่องกงเป็นคู่ค้าอันดับ 12 และตลาดส่งออกอันดับ 9 ของไทยในห้วง ม.ค.-ก.ย.2568 โดยไทยส่งออกสินค้าไปยังฮ่องกงมูลค่า 12,964 ล้านดอลลาร์สหรัฐ ลดลง 7% เมื่อเทียบกับปี 2566 และนำเข้าสินค้าจากฮ่องกงเพิ่มขึ้น 1.7% สินค้าส่งออกที่สำคัญจากไทยไปฮ่องกง ได้แก่ อัญมณีและเครื่องประดับ แผงวงจรไฟฟ้า เครื่องคอมพิวเตอร์ อุปกรณ์ และส่วนประกอบ และโทรศัพท์ ขณะที่สินค้านำเข้าหลักของไทย ได้แก่ เครื่องเพชรพลอย อัญมณี เงินแท่งและทองคำ เครื่องประดับอัญมณี เครื่องจักรไฟฟ้าและส่วนประกอบ และสินแร่โลหะอื่น ๆ

 

ข้อตกลงที่สำคัญ : อนุสัญญาเพื่อการเว้นการเก็บภาษีซ้อนไทย-ฮ่องกง (ปี 2548) ความตกลงการค้าเสรีฮ่องกง-อาเซียน (ปี 2562) และความตกลงด้านการลงทุนระหว่างฮ่องกง-อาเซียน (ปี 2562)

สถานการณ์สำคัญที่น่าติดตาม

1) การสนับสนุนประชาธิปไตยของชาวฮ่องกงที่พำนักอยู่ในต่างประเทศ เช่น สหราชอาณาจักร และสหรัฐฯ รวมถึงการช่วยเหลือให้นักเคลื่อนไหวประชาธิปไตยชาวฮ่องกงลี้ภัยทางการเมือง

2) ผลกระทบทางเศรษฐกิจในฐานะศูนย์กลางเศรษฐกิจและการเงินของโลก จากการบังคับใช้กฎหมายรักษาความมั่นคงแห่งชาติ (Safeguarding National Security Bill) หรือกฎหมายมาตรา 23 ของธรรมนูญฮ่องกง (Basic Law) เพื่ออุดช่องว่างของกฎหมายความมั่นคงแห่งชาติฉบับปี 2563 ด้วยการบัญญัติความผิดที่ถือเป็นอาชญากรรมต่อความมั่นคงของชาติให้ครอบคลุมยิ่งขึ้น อาทิ ความผิดจากความร่วมมือกับต่างชาติเพื่อแทรกแซงและจารกรรม และการขยายอำนาจให้เจ้าหน้าที่รัฐจัดการกับการกระทำที่เป็นความท้าทายต่อการปกครอง โดยกำหนดโทษจำคุกสูงสุดตลอดชีวิตในความผิดฐานก่อกบฏและทรยศชาติ แม้กฎหมายดังกล่าวจะเอื้อต่อการรักษาเสถียรภาพของฮ่องกงในระยะยาว แต่บั่นทอนความเชื่อมั่นของนักลงทุนต่างชาติ และถูกชาติตะวันตกวิจารณ์ว่าเป็นการลิดรอนเสรีภาพและสิทธิมนุษยชน 

3) การบูรณาการเศรษฐกิจฮ่องกงเข้ากับเศรษฐกิจจีนภายใต้หลักการ 1 ประเทศ 2 ระบบ 

4) นโยบายด้านเศรษฐกิจที่สอดคล้องกับไทย เช่น การพัฒนา Smart City การเชื่อมโยงภายใต้ยุทธศาสตร์หนึ่งแถบหนึ่งเส้นทาง (Belt and Road Initiative-BRI) การขยายความร่วมมือระหว่างเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก (Eastern Economic Corridor-EEC) กับเขตเศรษฐกิจพิเศษ GBA

5) การเลือกตั้งสภาผู้บริหารฮ่องกง ซึ่งจะจัดใน 7 ธ.ค.68 เนื่องจากมีสมาชิกระดับอาวุโส (อายุ 70 ปีขึ้นไป) รวมถึงนายจอห์น ลี ผู้บริหารสูงสุดเขตบริหารพิเศษฮ่องกงคนปัจจุบันระบุว่าจะไม่ลงสมัครอีก