แร่หายาก หรือ rare earth กำลังมีบทบาทและมีส่วนสำคัญในการกำหนดภูมิรัฐสาสตร์โลก เนื่องจากมีความสำคัญต่อเทคโนโลยีขั้นสูง ซึ่งหากประเทศใดครอบครองมาก ก็มีอำนาจต่อรองสูง มูลนิธิ Observer Research Foundation (ORF) คลังสมองของอินเดีย เผยแพร่บทความ เรื่อง India’s Rare Earth Vulnerability: Building a Strategic Defence Reserve เมื่อ 23 กันยายน 2569 วิเคราะห์ถึงความเปราะบางของอินเดียที่ต้องพึ่งพาการนำเข้าแร่หายากจากจีน ซึ่งเป็นส่วนประกอบสำคัญในเทคโนโลยีป้องกันประเทศ
บทวิเคราะห์ชี้ให้เห็นว่าอินเดียกำลังเผชิญกับความเสี่ยงรุนแรงด้านห่วงโซ่อุปทานแร่หายาก (Rare Earth Elements – REE) สำหรับอุตสาหกรรมป้องกันประเทศ โดยคลังสำรองแม่เหล็กแร่หายากที่ใช้การได้ในด้านการทหารเหลือเพียง 2 ถึง 3 สัปดาห์ เท่านั้น ทั้งนี้ อินเดียพึ่งพาการนำเข้าแม่เหล็กแร่หายากจากจีนมากกว่าร้อยละ 90 แต่จากการที่จีนบังคับใช้มาตรการควบคุมการส่งออกแร่หายากชนิดหนัก (Heavy REEs) 7 ชนิด ส่งผลให้ปริมาณการส่งออกจากจีนไปยังอินเดียลดลง ร้อยละ 58 ตั้งแต่ต้นปี 2568
แร่หายากชนิดหนัก โดยเฉพาะ Dysprosium และ Terbium เป็นวัตถุดิบจำเป็นในการผลิตแม่เหล็กถาวรสำหรับยุทโธปกรณ์สำคัญ เช่น เครื่องบินรบ Tejas LCA ขีปนาวุธ BrahMos และระบบป้องกันทางอากาศ Akashteer ซึ่งความล่าช้าในห่วงโซ่อุปทานส่งผลกระทบโดยตรงต่อสายการผลิต เช่น โครงการเครื่องบินรบ Tejas Mk1A ของบริษัท Hindustan Aeronautics Limited (HAL) ซึ่งสามารถส่งมอบได้เพียง 5 ลำ จากเป้าหมาย 24 ลำ
แม้อินเดียจะมีปริมาณแร่หายากสำรองมากเป็นอันดับ 3 ของโลก (แร่มอนาไซต์ประมาณ 6.9 ล้านตัน) แต่เกือบทั้งหมดเป็นแร่หายากชนิดเบา (Light REEs) เช่น นีโอดิเมียม และซีเรียม ขณะที่แร่หายากชนิดหนักที่มีความสำคัญต่อภาคกลาโหมนั้นมีปริมาณความเข้มข้นต่ำมากในทางธรณีวิทยา ซึ่งไม่สามารถแก้ไขได้ด้วยการเพิ่มการทำเหมืองในประเทศเพียงอย่างเดียว แม้รัฐบาลจะออกโครงการสนับสนุนการผลิตแม่เหล็กถาวร (REPM Scheme) วงเงิน 7,280 ล้านรูปี และทำข้อตกลงสำรวจแร่กับ 8 ประเทศผ่าน KABIL แต่มาตรการเหล่านี้ต้องใช้เวลานานหลายปีจึงจะเห็นผล จึงไม่สามารถแก้ปัญหาวิกฤตการขาดแคลนในระยะสั้นได้
ข้อเสนอของบทวิเคราะห์ดังกล่าวก็คือ อินเดียควรสร้างคลังสำรองยุทธศาสตร์การป้องกันประเทศ (Dedicated Defence Reserve) สำรองแร่ Dysprosium และ Terbium แยกสำหรับเพื่อการทหารอย่างน้อย 6 เดือน เพื่อเป็นหลักประกันความเสี่ยงในระยะสั้น 2) แปลงความร่วมมือกลุ่ม Quad ให้เป็นสัญญารับประกันอุปทาน ผลักดันข้อตกลงซื้อขายแม่เหล็กเกรดการทหารที่มีราคาและเงื่อนไขผูกพันกับพันธมิตรกลุ่ม Quad เช่น การซื้อ Dysprosium Oxide จากบริษัท Lynas ในออสเตรเลีย และ 3) จัดตั้งหน่วยงานประสานงานกลางแห่งเดียว ด้วยการสร้างหน่วยงานกลางที่เชื่อมโยงกระทรวงเหมืองแร่ กระทรวงกลาโหม และกระทรวงการต่างประเทศ เพื่อลดความซ้ำซ้อนเชิงสถาบันและตอบสนองต่อวิกฤตได้ทันท่วงที
