สถานการณ์การชุมนุมประท้วงในอินเดียที่เริ่มขึ้นตั้งแต่ มิถุนายน 2569 – กรกฎาคม 2569 สะท้อนความท้าทายต่อรัฐบาลนายกรัฐมนตรีนเรนทรา โมดิ ของอินเดีย ที่ต้องปรับตัวเพื่อรับมือกับการชุมนุมประท้วงที่ทรงพลัง แม้ว่าการชุมนุมจะยุติไปแล้วเมื่อ 25 กรกฎาคม 2569 เนื่องจากกลุ่มผู้ชุมนุม หรือ “Crockroach Movement” ที่นำโดยกลุ่มพรรคประชาชนแมลงสาบ (Cockroach Janta Party-CJP) ประสบความสำเร็จในการกดดันให้รัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาของอินเดีย ลาออกจากตำแหน่ง หลังจากล้มเหลวในการแก้ไขปัญหาข้อสอบรั่วไหล ในการสอบคัดเลือกเพื่อเข้าศึกษาต่อระดับชาติ (National Eligibility cum Entrance Test – NEET) นอกจากนี้ CJP มีมุมมองว่ารัฐบาลล้มเหลวในการบริหารจัดการปัญหาว่างงาน
อย่างไรก็ตาม ปรากฏการณ์การประท้วงในอินเดียครั้งนี้สะท้อนว่ากลุ่มคนรุ่นใหม่ หรือ Gen Z ในอินเดียมีพลังขับเคลื่อนทางการเมืองสูงมาก และสามารถต่อยอดการรวมกลุ่มจากการเป็นขบวนการแมลงสาบ (Crockroach Movement) ในโลกออนไลน์ เป็นการเคลื่อนไหวที่ส่งสัญญาณต่อรัฐบาลได้อย่างเป็นรูปธรรม และเห็นผลที่รัฐมนตรีที่เกี่ยวข้องไม่สามารถแก้ไขปัญหาได้
ปรากฏการณ์ดังกล่าวสะท้อนทิศทางการเมืองที่น่าสนใจในอินเดีย ประเทศที่เป็นประชาธิปไตย และมีประชากรมากที่สุดเป็นอันดับ 1 ของโลก อย่างน้อย 2 ประเด็นที่น่าติดตาม ได้แก่ 1) ขบวนการคนรุ่นใหม่หรือ Gen Z มีพลังในการขับเคลื่อนประเด็นและความเปลี่ยนแปลงทางการเมือง เนื่องจากประสบปัญหาคล้ายกัน และไม่พอใจนโยบายของรัฐบาลหลายประเทศ จุดเริ่มต้นมาจากแนวคิดของนายอภิจิต ดิปเก ชาวอินเดียอายุ 30 ปี เริ่มการณรงค์เสียดสีทางการเมืองภายใต้ชื่อ Crockroach Movement ในโลกออนไลน์เมื่อ 16 พฤษภาคม 2569 ใช้ “แมลงสาบ” เป็นสัญลักษณ์เนื่องจากสะท้อนความทนทาน และเพื่อตอบโต้ถ้อยแถลงของประธานศาลฎีกาอินเดียที่เคยให้ความเห็นเชิงลบต่อความเคลื่อนไหวของคนรุ่นใหม่ในอินเดียว่าเปรียบเหมือนแมลงสาบและปรสิต รวมทั้งเป็นการล้อเลียนชื่อพรรค Bharatiya Janata Party หรือ BJP ของนายกรัฐมนตรีโมดิที่ครองอำนาจทางการเมืองเป็นเวลานานด้วย
นอกจากประเด็นพลังทางการเมืองที่ขับเคลื่อนโดยกลุ่ม Gen Z ปรากฏการณ์ครั้งนี้อาจสะท้อนว่ารัฐบาลโมดิ กำลังปรับตัวเพื่อรักษาความมั่นคงและเสถียรภาพทางการเมือง พิจารณาจากการที่รับฟังข้อเรียกร้องของกลุ่มผู้ชุมนุมประท้วง และพยายายามควบคุมสถานการณ์การชุมนุมโดยปราศจากการใช้มาตรการรุนแรงเพื่อควบคุมมวลชน คาดว่าเป็นการสร้างภาพลักษณ์รัฐบาลอินเดียที่ประนีประนอม เพื่อรักษาบรรยากาศทางการเมือง และฟื้นฟูความเชื่อมั่นระหว่างคนรุ่นใหม่กับรัฐบาล BJP เพื่อประโยชน์ในการเลือกตั้งครั้งต่อไป
อย่างไรก็ดี ผู้เชี่ยวชาญประเมินว่าการที่รัฐบาลอินเดียรับฟังและดำเนินการตามข้อเรียกร้องของผู้ชุมนุมประท้วง อาจเป็นไปเพื่อลดระดับแรงกดดันจากประชาชนต่อรัฐบาล เนื่องจากกรณีข้อสอบ NEET รั่วไหล ส่งผลกระทบต่อผู้สมัครสอบและครอบครัวจำนวนมาก แต่อาจทำให้ภาคประชาสังคมในอินเดียตื่นตัวทางการเมือง รวมทั้งอาจมีกลุ่มที่ไม่เห็นด้วยกับนโยบายรัฐบาลอินเดียรวมตัวกันชุมนุมเรียกร้องแบบกลุ่ม CJP อีก เช่น กลุ่ม E20 Janta Party ที่เตรียมชุมนุมเรียกร้องให้รัฐมนตรีกระทรวงคมนาคมของอินเดียลาออกจากตำแหน่ง และกลุ่มเกษตรกรอินเดียที่ต้องการชุมนุมเรียกร้องให้รัฐบาลอินเดียทบทวนข้อตกลงการค้าระหว่างอินเดีย-สหรัฐฯ
