รายงาน World Drug Report 2026.ของ สำนักงานว่าด้วยยาเสพติดและอาชญากรรมแห่งสหประชาชาติ (United Nations Office on Drugs and Crime-UNODC) ที่เผยแพร่เมื่อ 26 มิถุนายน 2569 ว่า สถานการณ์ยาเสพติดโลกมีแนวโน้มมีความรุนแรง และซับซ้อนมากขึ้น จากการที่เครือข่ายอาชญากรรมแสวงประโยชน์จากการใช้เทคโนโลยี ความไม่มั่นคงทางภูมิรัฐศาสตร์ รวมทั้งมีการใช้วิธีการ และเส้นทางขนส่งใหม่ ๆ พร้อมกับมีการพัฒนายาเสพติดสังเคราะห์ชนิดใหม่ ๆ เพื่อหลีกเลี่ยงการบังคับใช้กฎหมายและขยายตลาด แต่ความรุนแรงของสถานการณ์ยาเสพติดก็มีเงื่อนไขทางเศรษฐกิจ และสังคมด้วย
รายงานชี้ให้เห็นความสูญเสียจากยาเสพติด ทั้งเสียชีวิตก่อนอันควร ส่งผลกระทบต่อสุขภาพ รวมทั้งส่งผลกระทบต่อเศรษฐกิจ และสังคมอย่างยิ่งยวด รวมทั้งนำไปสู่ความรุนแรง และความไม่มั่นคงในสังคม ขณะที่จำนวนผู้ใช้ยาเสพติดทั่วโลก เพิ่มมากขึ้น โดยเมื่อปี 2567 มีประมาณ 331 ล้านคน ซึ่งประชากรอายุ 15–64 ปี ในกลุ่มดังกล่าว คิดเป็นสัดส่วนร้อยละ 6.2 เพิ่มจาก ร้อยละ 5.2 เมื่อปี 2557 นอกจากนี้ กัญชาเป็นยาเสพติดที่มีจำนวนผู้เสพมากที่สุด รองลงไป ได้แก่ โอปิออยด์ แอมเฟตามีน โคเคน และยาอี ขณะที่จำนวนสารออกฤทธิ์ต่อจิตและประสาทชนิดใหม่ (New Psychoactive Substances-NPS) เพิ่มเป็น 755 ชนิด เมื่อปี 2567 ซึ่งในจำนวนนี้ 118 ชนิด เพิ่งจะผลิตเป็นครั้งแรก
UNODC ประเมินด้วยว่าตลาดยาเสพติดกำลังเปลี่ยนผ่านจากยาเสพติดที่ผลิตจากพืชไปสู่ยาเสพติดสังเคราะห์มากขึ้น เช่น เฟนทานีล (Fentanyls) ไนตาซีน (Nitazenes) และออร์ฟีน (Orphines) ซึ่งเป็นกลุ่มสังเคราะห์ (Synthetic Opioids) ที่มีฤทธิ์รุนแรงมาก ขณะที่ พืชยาเสพติด เมียนมายังคงเป็นแหล่งผลิตฝิ่นแหล่งใหญ่ของโลก เพิ่มเป็น 1,000 ตัน เมื่อปี 2567 จาก 420 ตัน เมื่อปี 2564
การขยายตัวของยาเสพติดที่แพร่กระจายอย่างรวดเร็ว ทำให้รายงาน UNODC เสนอให้มีการยกระดับความร่วมมือระหว่างประเทศให้แข็งแกร่งขึ้น เพื่อปราบปรามเครือข่ายอาชญากรรม ควบคู่ไปกับขยายความร่วมมือด้านข่าวกรอง รวมทั้งการลงทุนด้านสาธารณสุข เพื่อป้องกันการบำบัดรักษาเหยื่อยาเสพติดอย่างยั่งยืน
