หนังสือเดินทาง หรือ Passport เป็นเอกสารสำคัญประจำตัวของพลเมืองทั่วโลกที่ต้องใช้เมื่อเดินทางไปยังประเทศอื่น ๆ เปรียบเหมือนเอกสารที่จะคุ้มครองและอำนวยความสะดวกให้ผู้เป็นเจ้าของหนังสือเดินทางนั้นด้วย มีหลักฐานในประวัติศาสตร์ว่ารัฐบาลประเทศต่าง ๆ เริ่มใช้วิธีการตรวจลงตราในเอกสารหนังสือเดินทางของคนต่างชาติเข้มงวดขึ้นในช่วงสงครามโลกครั้งที่ 1 จากนั้นมีการประชุมเมื่อปี 2463 ในกรอบองค์การสันติบาตชาติที่ฝรั่งเศส เพื่อให้รัฐต่าง ๆ ร่วมกันกำหนดรูปแบบหนังสือเดินทาง
นับแต่นั้นมา ทำให้ Passport เป็นเอกสารสำคัญของผู้ที่ต้องการเดินทางไปต่างประเทศมาจนถึงปัจจุบัน และล่าสุดเมื่อ 21 กรกฎาคม 2569 บริษัท Henley & Partners ผู้จัดทำดัชนีหนังสือเดินทางที่ทรงอิทธิพลทีสุดในโลกเป็นประจำทุกปี ได้เผยแพร่ผลสำรวจประจำปี 2569 หรือ Henley Passport Index พบว่าสิงคโปร์ เป็นประเทศที่มีหนังสือเดินทางทรงอิทธิพลมากเป็นอันดับ 1 เนื่องจากผู้ถือหนังสือเดินทางสิงคโปร์สามารถเดินทางไปยัง 192 ประเทศทั่วโลก โดยไม่ต้องเสียค่าวีซ่า
ส่วนประเทศที่ได้รับการจัดอันดับ 2 ได้แก่ สหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ (UAE) ญี่ปุ่นและเกาหลีใต้ สามารถเดินทางไปยัง 188 ประเทศทั่วโลก โดยไม่ต้องเสียค่าวีซ่า อันดับ 3 คือ สวีเดน อันดับ 4 ได้แก่ เบลเยียม เดนมาร์ก ฟินแลนด์ ฝรั่งเศส เยอรมนี ไอร์แลนด์ อิตาลี ลักเซมเบอร์ก เนเธอร์แลนด์ นอร์เวย์ และสเปน อันดับที่ 5 ได้แก่ มอลตา ออสเตรีย กรีซ โปรตุเกส และสวิตเซอร์แลน์ ส่วนอันดับ 6 ได้แก่ ฮังการี โปแดลน์ และสหราชอาณาจักร ที่น่าสนใจอย่างมาก คือ สหรัฐฯ มหาอำนาจอันดับ 1 ของโลก อยู่ที่อันดับ 10 สามารถเดินทางไปยัง 180 ประเทศทั่วโลก โดยไม่ต้องเสียค่าวีซ่า
ส่วนประเทศที่หนังสือเดินทางทรงอิทธิพลน้อยที่สุด คือ อัฟกานิสถาน ซึ่งอยู่ในอันดับท้ายของผลการสำรวจนี้มาตั้งแต่ปี 2549 โดยเมื่อปี 2549 ผู้ถือหนังสือเดินทางอัฟกานิสถานเดินทางไปยังประเทศต่าง ๆ ได้ 12 ประเทศโดยไม่เสียค่าวีซ่า ปัจจุบันเพิ่มเป็น 22 ประเทศ
สำหรับไทยได้ลำดับที่ 63 ผู้ถือพาสปอร์ตสามารถเดินทางไปยัง 77 ประเทศทั่วโลก โดยไม่ต้องเสียค่าวีซ่า สำหรับประเทศในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้อื่น ๆ ได้แก่ มาเลเซียได้อันดับ 7 บรูไนได้อันดับ 19 อินโดนีเซียได้อันดับ 68 ฟิลิปปินส์ได้อันดับ 72 กัมพูชาและเวียดนามได้อันดับ 87 สปป.ลาวได้อันดับ 89 เมียนมาได้อันดับ 91
บริษัท Henley & Partners ให้มุมมองเพิ่มเติม จากการเปรียบเทียบดัชนีหนังสือเดินทางที่ทรงอิทธิพล กับดัชนีสันติภาพของประเทศต่าง ๆ (Global Peace Index) ที่จัดทำขึ้นเองเช่นกัน พบว่า ทั้ง 2 ดัชนีมีความเชื่อมโยงกัน โดยประเทศที่ได้รับคะแนนและจัดอันดับอยู่ในเกณฑ์ที่ดีในรายงานผลสำรวจสันติภาพ ก็จะได้คะแนนและอันดับที่ดีในรายงานผลสำรวจหนังสือเดินทางที่ทรงอิทธิพลด้วย เช่น สิงคโปร์อยู่ในอันดับ 8 ในรายงาน Global Peace Index นอกจากนี้ ผลการสำรวจและการจัดอันดับดังกล่าวให้ความสำคัญกับปัจจัยด้านต้นทุนทางการทูต อิทธิพลในเชิงภูมิรัฐศาสตร์ ความสำคัญต่อเศรษฐกิจโลก และความเชื่อมั่นของประเทศอื่น ๆ ต่อประเทศนั้น ๆ
