Category Archives: Analysis

ความสัมพันธ์เชิงยุทธศาสตร์จีน-รัสเซีย : เพื่อนรัก เพื่อนร้าย

หากจะเอ่ยถึงประเทศคู่ซี้ที่กำลังมาแรงและเป็นที่จับตามอง ณ ขณะนี้ ยังไงก็คงจะหนีไม่พ้นคู่จีนและรัสเซียอย่างแน่นอน จากความสัมพันธ์ที่ยังคงแน่นแฟ้น แม้จะเกิดวิกฤติสงครามระหว่างรัสเซียและยูเครนในปัจจุบันก็ตาม แต่อันที่จริง จีนและรัสเซียมีความสัมพันธ์กันอย่างยาวนานตั้งแต่อดีต เนื่องจากการยึดถือค่านิยมที่ค่อนข้างคล้ายคลึงกัน หรือการเป็นเพื่อนบ้านที่มีพรมแดนติดกัน และแม้ว่าความสัมพันธ์ของทั้งสองจะเคยสะดุดหรือมีการระหองระแหงกันบ้าง แต่ในท้ายที่สุด ทั้งสองประเทศก็ต่างจำเป็นที่จะต้องมีกันและกันมากกว่า……… ลงเอยเป็นความสัมพันธ์แบบ “เพื่อนรัก เพื่อนร้าย และเพื่อนที่ทิ้งไปไม่ได้” ในที่สุด เพื่อนรัก ความสัมพันธ์ระหว่างจีนและรัสเซียมีทั้งช่วงเวลาที่ขึ้นและลง และค่อย ๆ พัฒนาความสัมพันธ์อันเป็นหนึ่งเดียวกันมาตลอด หลังจากการล่มสลายของสหภาพโซเวียตในปี 2534 จีนและรัสเซียเป็น “หุ้นส่วนที่สร้างสรรค์” ซึ่งต่อมาได้พัฒนาเป็น “หุ้นส่วนทางยุทธศาสตร์” ในปี 2556 อย่างไรก็ตาม หลังจากที่รัสเซียผนวกดินแดนไครเมียเข้ากับตนเองในปี 2557 เพื่อนทางตะวันตกได้ดำเนินมาตรการคว่ำบาตรทางเศรษฐกิจต่อรัสเซีย และเพื่อนชื่อ NATO ก็ได้ระงับทุกความร่วมมือกับรัสเซียทันที ขณะที่เพื่อนทางทิศตะวันออกอย่างจีน ยังเปิดรับการพัฒนาสัมพันธ์กับรัสเซีย ทำให้ทั้งสองมีความใกล้ชิดกันในทุกด้านของความสัมพันธ์ ด้านการเมือง….. เราจะเห็นถึงการร่วมมือทางการเมืองและการทูตระหว่างจีนและรัสเซียเพื่อคานอำนาจตะวันตก โดยเพื่อนรักทั้งสองมีแนวโน้มที่จะสนับสนุนกัน หรืออย่างน้อยก็ไม่ต่อต้านกันเมื่อมีการลงมติในคณะมนตรีความมั่นคงแห่งสหประชาชาติ (United Nations Security Council-UNSC) เช่น ในปี 2557 จีนงดออกเสียงในมติของ UNSC ที่ให้การลงประชามติแยกไครเมียจากยูเครนให้เป็นส่วนหนึ่งของสหพันธรัฐรัสเซียเป็นโมฆะ…

ตัวเลขเศรษฐกิจจีนไตรมาส 2 ไม่สดใส: ความน่ากังวลต่อเศรษฐกิจโลกและไทย

สำหรับครั้งนี้อยากชวนทุกคนจับตาสัญญาณน่ากังวลของเศรษฐกิจโลกในอนาคต จากที่ล่าสุดจีนประกาศตัวเลขผลิตภัณฑ์มวลรวมในประเทศ (Gross Domestic Product-GDP) ของไตรมาสที่ 2 ของปี 2565 ออกมา โดยเติบโตเพียงแค่ร้อยละ 0.4 เมื่อเทียบกับปี 2564 ที่ผ่านมา และเรียกได้ว่าเข้าขั้นติดลบคิดเป็นร้อยละ -2.6 เมื่อเทียบกับไตรมาสก่อนหน้า ที่ตัวเลขนี้น่ากังวลก็เพราะจีนได้ชื่อว่าเป็นหนึ่งในกลจักรสำคัญที่ช่วยพยุงเศรษฐกิจโลกในยามวิกฤตตลอดหลายปีที่ผ่านมา ไม่ว่าในช่วงวิกฤตเศรษฐกิจเอเชีย เศรษฐกิจก็ยังเติบโตอย่างสดใส โดยขยายตัวเกือบร้อยละ 7 ในขณะที่ช่วงเกิดวิกฤตแฮมเบอร์เกอร์ เศรษฐกิจจีนก็ยังขยายตัวอย่างต่อเนื่องคิดเป็นร้อยละ 6.4 และถือเป็นตลาดบริโภคสำคัญที่ช่วยพยุงมูลค่าทางการค้าระหว่างประเทศ จากกำลังซื้อจำนวนมหาศาลของประชาชนจีน ทำให้เศรษฐกิจโลกในภาพรวมยังคงสามารถเดินหน้าต่อมาได้ แม้การเติบโตจะลดลง อย่างไรก็ตามสถานการณ์ทางเศรษฐกิจของจีนเริ่มประสบปัญหาโดยเฉพาะนับตั้งแต่เกิดวิกฤตการแพร่ระบาดของโควิด 19 ในช่วงต้นปี 2563 เป็นต้นมา ซึ่งในช่วงแรกการเติบโตทางเศรษฐกิจของจีนติดลบอย่างหนัก ก่อนจะกลับมาเป็นบวกอีกครั้งหลังจากสามารถควบคุมการแพร่ระบาดและปิดประเทศ ถึงกระนั้นตัวชี้วัดทางเศรษฐกิจของจีนหลายตัวมีการสวิงไปมาและเริ่มขาดเสถียรภาพอย่างที่ไม่เคยปรากฏมาก่อน รัฐบาลจีนตลอด 2 ปีที่ผ่านมาต้องอัดฉีดเม็ดเงินจำนวนมากเข้าสู่ระบบเพื่อกระตุ้น การประกาศตัวเลข GDP ครั้งล่าสุดนี้น่าสนใจมาก เพราะถือว่าต่ำที่สุดในรอบหลายปี โดยนักวิเคราะห์ทั้งในและต่างประเทศต่างมองว่าปัจจัยหลักที่ส่งผลให้ตัวเลขการเติบโตทางเศรษฐกิจในไตรมาส 2 นี้ลดลงอย่างมาก เป็นผลสำคัญมาจากทั้งปัจจัยภายในและภายนอกประเทศ ทั้งปัญหาสงครามรัสเซีย-ยูเครน การขึ้นดอกเบี้ยของสหรัฐอเมริกาไปจนถึงการระบาดของไวรัสภายในประเทศจนหลายเมืองถูกปิด โดยหนึ่งในเมืองสำคัญก็คือเซี่ยงไฮ้ซึ่งถือเป็นเมืองเศรษฐกิจใหญ่ที่สุดของจีน ทั้งในภาคการบริโภค การบริการ และภาคอุตสาหกรรม…

มาแล้วทูตอเมริกาคนใหม่ : รักกันไว้เถิด

ชื่อเรื่องอาจไม่เร้าใจ และใครจะรักกับใคร และทูตอเมริกาคนใหม่มาแล้วอย่างไร เกี่ยวข้องกับความรักอย่างไร …. คำถามตามกันมาติด ๆ ขออนุญาตพูดคุยกันพอเจ็บ ๆ คัน ๆ กันในเรื่องความรักระหว่างเรากับอเมริกาที่ความสัมพันธ์มีมายาวนานกว่าร้อยปี นาย Robert F Godec เตรียมตัวจะมาเป็นทูตอเมริกาคนใหม่ประจำกรุงเทพฯ หรือเรียกเต็ม ๆ ว่า เอกอัครราชทูต แต่ก่อนมาถึงไทย ทางอเมริกาก็มีหลักมีเกณฑ์ว่า ต้องไปชี้แจง หรือบอกเล่ากับคณะกรรมาธิการด้านต่างประเทศของวุฒิสภาก่อนว่า จะมาทำอะไรที่ไทยที่จะทำให้ความสัมพันธ์ที่มีกันอยู่อย่างแน่นแฟ้น ให้โชติช่วงต่อไป และรักกันตลอดไป หากทางวุฒิสภาถูกใจ ก็จะลงคะแนนเสียงให้ผ่านมาไทยได้ ซึ่งนาย Godec ก็ไม่น่าจะพลาด และหลังจากนั้นก็เป็นกระบวนการทางฝ่ายไทยในการดำเนินการต่อไป จากการที่ได้พูดคุยกับผู้เชี่ยวชาญ และตาม ๆ อ่าน ข้อมูลที่นาย Godec ชี้แจงกับทางอเมริกาเมื่อ 13 กรกฎาคม 2565 ก็ดูดีนะ ภาพก็ออกมาเป็นบวก ๆ ดูจะเข้าใจความรักอันแน่นแฟ้นระหว่างเรากับอเมริกาดี และก็บอกว่าจะมาส่งเสริมให้ดียิ่ง ๆ ขึ้นไป ซึ่งต่อไปนี้ รัฐบาล ภาคธุรกิจเอกชน ภาคประชาชน…

ศึก Chip (ยังไม่) หาย

ประเด็นร้อนแรงแซงทุกข่าวสำหรับปี 2565 ตอนนี้  ยังต้องยกให้กับความขัดแย้งระหว่างรัสเซียกับยูเครน หรือนัยความขัดแย้งรัสเซียกับตะวันตก ที่กลบพื้นที่ประเด็นสำคัญของโลกไปไม่น้อย รวมถึงการแข่งขันเทคโนโลยีการผลิต Chip ซึ่งอาจทำให้หลายคนอาจลืมไปว่า เดือนกรกฎาคมปีนี้ ครบรอบหนึ่งปีที่ประธานาธิบดี Tsai Ing-wen แห่งสาธารณรัฐจีน หรือไต้หวัน ทวีตข้อความผ่านทวิตเตอร์เมื่อ กรกฎาคม 2564 ว่า ไต้หวันบรรลุข้อตกลงกับลิทัวเนีย เพื่อเปิดสำนักงานผู้แทนไต้หวันในลิทัวเนีย ขณะที่ ลิทัวเนียก็จะเปิดสำนักงานผู้แทนในไต้หวันเช่นเดียวกัน ซึ่งเป็นการเปิดสำนักงานผู้แทนครั้งแรกในรอบ 18 ปี ที่ไต้หวันเปิดสำนักงานผู้แทนในยุโรปต่อจากสโลวาเกียเมื่อปี 2546 และผลต่อเนื่องจากทวิตเตอร์ในวันนั้น ก็นำไปสู่การเกิดดีลใหญ่ในศักยภาพการพัฒนา Chip ของโลก ในเดือนมกราคม 2565 แม้น้อยคนจะจำได้ หรือให้ความสนใจ เพราะปีนี้คนส่วนใหญ่ หรือแม้แต่พื้นที่สื่อทั้งโลก ต่างพุ่งประเด็นไปที่เดือนกุมภาพันธ์มากกว่า เพราะเป็นเดือนที่รัสเซียบุกยูเครน ทำให้ความสนใจหันเหออกจากกรุงวิลนีอุส เมืองหลวงของลิทัวเนีย ไปยังกรุงเคียฟ ยูเครน ที่อยู่ห่างกันประมาณ 600 กิโลเมตรในระยะกระจัด (ประมาณกรุงเทพฯ – เชียงใหม่) ดีลใหญ่ที่ว่านั้นคือการที่ไต้หวันตั้งกองทุนการลงทุนในลิทัวเนีย โดยนาย Eric Huang หัวหน้าสำนักงานผู้แทนไต้หวันในลิทัวเนีย…

ความสูญเสียของวงการการ์ตูนไทยและการ์ตูนโลก

เมื่อปลายเดือนมิถุนายนถึงต้นเดือนกรกฎาคม 2565 ที่ผ่านมา ได้เกิดข่าวเศร้าติดต่อกันสำหรับคอการ์ตูนมังงะและแอนิเมชันในยุค 90 ด้วยการสูญเสีย 2 บุคคลที่ถือว่าเป็นผู้ให้ความสุขกับเด็ก ๆ ในยุคสมัยนั้น และหลาย ๆ คนน่าจะเติบโตมาเป็นเด็กหนวดในยุคสมัยนี้พร้อมกับผลงานของทั้ง 2 ท่าน คนแรกคือนักพากย์อาวุโสชาวไทย “คุณไกวัล วัฒนไกร” หรือ น้าไก เจ้าของเสียงพากย์ไทยของตัวการ์ตูนมากมาย ชนิดที่ว่าถ้านึกถึงเสียงพากย์ไทยของเบจิต้าและผู้เฒ่าเต่าจากเรื่อง Dragon Ball โรโรโนอา โซโล จาก One Piece หรือจะเป็นสารวัตรเมงุเระจากยอดนักสืบจิ๋วโคนัน ต้องนึกถึงเสียงของน้าไกเป็นคนแรก ส่วนอีกท่านหนึ่งนั้นคือนักเขียนการ์ตูนมังงะระดับตำนาน “อาจารย์คาซุกิ ทาคาฮาชิ” ผู้เขียนเรื่อง “Yu-Gi-Oh!” หรือ “เกมกลคนอัจฉริยะ” (ชื่อแปลไทยฉบับของสยามอินเตอร์คอมิกส์) การ์ตูนต้นตำรับที่ให้กำเนิด Yu-Gi-Oh! Trading Card Game ซึ่งถือเป็นแบรนด์การ์ดเกมที่ได้รับความนิยมระดับโลก เริ่มจาก ไกวัล วัฒนไกร นักพากย์ผู้มีพื้นเพอยู่ที่อำเภอสามชุก จังหวัดสุพรรณบุรี น้าไกเริ่มต้นเข้าสู่วงการนักพากย์ด้วยการฝึกพากย์หนังกลางแปลงของวัฒนไกรภาพยนตร์ซึ่งเป็นธุรกิจทางบ้าน จากนั้นจึงได้สั่งสมประสบการณ์พากย์หนังต่างประเทศ หนังจีน จนกระทั่งได้เข้ามาพากย์ในสายงานการ์ตูนแอนิเมชันให้กับ ช่อง…

กลุ่มเตอร์กิก กับ Spirit ยังเติร์กที่ซ่อนอยู่ ? (2/2)

  สำหรับปี 2565 พายุการเมืองไม่ได้โหมกระหน่ำแค่ในคาซัคสถานและอุซเบกิสถาน แต่กระหน่ำกรุงเคียฟ ยูเครน และกรุงมอสโก รัสเซียด้วย และพายุครั้งนี้ก็พลอยฟ้าพลอยฝนกันไปทั่วโลก โดยเฉพาะในเดือนพฤศจิกายนนี้ คาดว่าจะเห็นลมหนาวของอากาศกับลมร้อนของการเมืองระหว่างประเทศจากความขัดแย้งรัสเซียกับยูเครน เข้าสู่ฤดูมรสุมทรวงซึ่งร่องมรสุมจะพาดผ่านการประชุมสุดยอด G20 ที่บาหลี อินโดนีเซีย และการประชุมสุดยอด APEC ที่ จังหวัดภูเก็ต ไทย โดยคนที่โดนฝนน้ำลายกระหน่ำสาดใส่มากที่สุดของปีนี้ คงหนีไม่พ้นประธานาธิบดี Vladimir Putin ของรัสเซีย ที่หากมาร่วมก็น่าจะสร้างความกดดันให้ทั้งตัวเองและเจ้าภาพไม่น้อย แต่ถ้าไม่มาก็เสียเหลี่ยม การที่ยังอยู่ในอำนาจว่ายากแล้ว แต่หากคิดถึงวันที่ไม่อยู่ก็ยากเหมือนกัน เพราะการที่ยังมีฐานะผู้นำของรัสเซียประเทศที่สืบทอดทุกมรดกทั้งหนี้และทุนของสหภาพโซเวียตอันยิ่งใหญ่ รวมถึงรับเอาความหวาดระแวงจากตะวันตกมาด้วยนั้น หากรัสเซียสัมผัสได้ถึงแรงอาฆาตหวังปิดล้อมจากองค์การสนธิสัญญาแอตแลนติกเหนือ(NATO) แล้ว อีกแรงกดดันหนึ่งที่รัสเซียก็คงสัมผัสได้เช่นกัน คือความร่วมมือในองค์การรัฐเตอร์กิก (Organization of Turkic States-OTS) ที่มีตุรกีสมาชิก NATO อีกทั้งเป็นประเทศแกนนำในกลุ่มประเทศที่ใช้ภาษาเตอร์กิก ได้เข้ามาแทรกกลางในหมู่สหายเอเชียกลางของรัสเซีย ซึ่งการจับกลุ่มของประเทศที่ใช้ภาษาเติร์ก เดิมเคยเป็นเพียงลมพัดผ่านมากว่า 29 ปี กำลังมีทีท่าว่าจะพัฒนาขึ้นมาเป็นพายุได้เหมือนกัน โดยวันที่ 11 เดือน 11 ปีนี้จะเป็นการประชุมระดับผู้นำครั้งแรกของกลุ่มประเทศที่พูดภาษาเติร์ก ภายใต้ชื่อ OTS…

กลุ่มเตอร์กิก กับ Spirit ยังเติร์กที่ซ่อนอยู่? (1/2)

กรอบความร่วมมือองค์การรัฐเตอร์กิก (Organization of Turkic States-OTS) ที่ริเริ่มเมื่อปี 2535 เพียงหนึ่งปีหลังสหภาพโซเวียตล่มสลายเมื่อปี 2534 คงจะถูกมองว่าเป็นร่มใหม่ของเหล่าประเทศสมาชิกสหภาพโซเวียตที่มีการใช้ภาษาเติร์กก็ได้ โดยองค์กรนี้มีพัฒนาการยกระดับรูปแบบการรวมกลุ่มเรื่อยมา กว่าจะมาได้ชื่อเป็น OTS เมื่อปี 2564 และสำหรับปีนี้ตุรกีดำรงตำแหน่งประธานประจำปี 2565 โดยมีอีก 4 ประเทศสมาชิก ได้แก่ อาเซอร์ไบจาน คาซัคสถาน คีร์กีซสถาน และอุซเบกิสถาน ซึ่งล้วนเป็นอดีตประเทศสหภาพโซเวียต

47 ปี ความสัมพันธ์ไทย-จีน ประวัติศาสตร์และโอกาสในความร่วมมือ

1 กรกฎาคม 2518 ถือเป็นจุดเริ่มต้นสำคัญทางด้านประวัติศาสตร์การต่างประเทศของไทย เพราะเป็นวันที่รัฐบาลไทยภายใต้การนำของหม่อมราชวงศ์คึกฤทธิ์ ปราโมชในขณะนั้น ตัดสินใจเจริญสัมพันธไมตรีอย่างเป็นทางการกับสาธารณรัฐประชาชนจีน และลดระดับความสัมพันธ์กับสาธารณรัฐจีน (ไต้หวัน) ซึ่งนำไปสู่การก่อเกิดจุดเริ่มต้นทางความสัมพันธ์ทางการเมืองระหว่างจีนแผ่นดินใหญ่กับไทย . ตลอดเกือบ 5 ทศวรรษที่ผ่านมาความสัมพันธ์ระหว่างปักกิ่งและกรุงเทพฯ มีพลวัตรสูงในทุกมิติ ทั้งทางการเมือง เศรษฐกิจ และสังคม โดยมีคนไทยเชื้อสายจีนเป็นโซ่ใจสำคัญที่ช่วยประคับประคองให้ความสัมพันธ์ของสองประเทศเจริญรุดหน้ามาอย่างต่อเนื่อง . โดยเฉพาะภายหลังจีนเปลี่ยนนโยบายทางด้านเศรษฐกิจในยุคสมัยของเติ้งเสี่ยวผิง เพื่อเปิดรับการลงทุนจากภายนอกประเทศ ก่อเกิดเป็นระบบเศรษฐกิจแบบจีนขึ้น ซึ่งกลุ่มทุนข้ามชาติแรก ๆ ที่เข้าไปลงทุนในจีนในห้วงเวลานั้นก็คือบรรดาคนจีนโพ้นทะเลที่อยู่ทั่วทุกมุมโลก และนั่นก็รวมถึงกลุ่มคนไทยเชื้อสายจีนด้วย . รากฐานทางด้านความสัมพันธ์ที่ครอบคลุมทั้งมิติระดับประชาชนกับประชาชน ไปจนถึงระดับรัฐบาลกับรัฐบาลช่วยส่งเสริมให้ไทยและจีนมีความใกล้ชิดมากยิ่งขึ้น โดยเฉพาะในช่วง 10 กว่าปีที่ผ่านมา เราได้เห็นแนวนโยบายต่างประเทศของไทยที่ส่งเสริมความสัมพันธ์กับจีนมากขึ้น . เหตุที่เป็นเช่นนั้นก็ต้องยอมรับว่าปัจจัยสำคัญมาจากการที่มูลค่าการค้าและความร่วมมือทางเศรษฐกิจระหว่างไทย-จีนเติบโตอย่างต่อเนื่อง จีนถือเป็นประเทศสำคัญที่ไทยนำเข้าสินค้าเข้ามาใช้เพื่อผลิตสินค้าภายในประเทศเพื่อส่งออกไปยังประเทศอื่น ๆ . เช่นเดียวกันจีนกลายเป็นตลาดสำคัญของสินค้าเกษตรของประเทศไทย โดยเฉพาะผลไม้ขึ้นชื่ออย่างทุเรียนที่ถือเป็นพืชเศรษฐกิจสำคัญที่มีความต้องการอย่างมากภายในประเทศจีน . นอกจากนี้การพัฒนาพื้นที่เขตเศรษฐกิจพิเศษภาคตะวันออกของไทยเองก็มีเป้าหมายสำคัญในการดึงกลุ่มทุนและอุตสาหกรรมจีนให้เข้ามาลงทุนภายในประเทศไทย เพื่อกระตุ้นภาคการลงทุนและตลาดการจ้างงาน รวมถึงเพิ่มศักยภาพในการแข่งขันให้กับประเทศไทย . ในทางเดียวกันจีนเองก็ให้ความสำคัญต่อสถานะของประเทศไทยในแนวนโยบายต่างประเทศของตนเองเช่นเดียวกัน ยกตัวอย่างเช่น การอนุญาตให้นักเรียนและนักศึกษาชาวไทยเดินทางกลับไปศึกษาต่อที่ประเทศจีน เป็นชาติแรกของโลกในห่วงเวลาที่จีนยังคงนโยบายโควิด-19 เป็นศูนย์ (ยกเว้นเกาหลีใต้ที่มีข้อตกลงระหว่างกัน) . และในช่วง10ปีที่ผ่านมานี้ จีนได้ส่งผู้นำระดับสูงหลากหลายตำแหน่งเยือนประเทศไทยอย่างเป็นทางการอย่างสม่ำเสมอ…

โรค PTSD บาดแผลทางใจที่เกิดขึ้นได้แม้แต่กับเทพเจ้า

“Thor: Love and Thunder” ที่เข้าฉายไปเมื่อวันที่ 6 กรกฎาคม 2565 นับว่าเป็นการกลับมาในภาพยนตร์เดี่ยวของตัวเองเป็นภาคที่ 4 สำหรับตัวละครเทพเจ้า Thor ของ Chris Hemsworth ซึ่งน่าจะเป็นการดีที่เราจะได้กลับไปทบทวนว่าเทพเจ้าสายฟ้าคนนี้ผ่านการเดินทางอะไรมาบ้างในจักรวาลภาพยนตร์ Marvel Cinematic Universe (MCU) โดยเฉพาะหลังจากที่ผ่านสภาพหุ่นถังเบียร์สุดโทรมจาก “Avengers: Endgame” (ปี 2562) “การสูญเสีย” มักจะเป็นบททดสอบสำคัญที่ทีมงานผู้สร้างเขียนบทส่งให้กับตัวละครซูเปอร์ฮีโร่ เพื่อให้เห็นการเติบโตของตัวละครที่ต้องก้าวผ่านจุดโศกเศร้าในชีวิตมา แต่สำหรับ Thor นั้น หากพิจารณาไล่เรียงมาในภาพยนตร์แต่ละเรื่องที่ปรากฏตัว เขาได้เจอกับบททดสอบนี้หลายครั้ง และน่าจะสูญเสียสิ่งที่รักไปมากกว่าผองเพื่อน Avengers คนอื่น ๆ เสียอีก สิ่งแรกที่ Thor รักมากและสูญเสียไปก็คือแม่ของเขาเอง ราชินี Frigga แห่ง Asgard (รับบทโดย Rene Russo) ระหว่างศึกกับพวกวายร้าย Dark Elves ใน “Thor: The Dark…

พญานาค : soft power แบบอีสาน

บนถนนที่วิ่งตรงสู่แม่น้ำโขง รูปปั้นพญาศรีสัตนาคราชปรากฏให้เห็นตั้งแต่ไกล และเมื่อฝ่าแผงจำหน่ายสลากกินแบ่งรัฐบาลและบรรดาผู้มีจิตศรัทธาที่กำลังกราบไว้และถ่ายรูป เข้าไปยืนที่ลานริมแม่น้ำโขงกลางเมืองนครพนม ก็จะเห็นชัดเจนว่าพญานาคพ่นน้ำเป็นสายไหลลงแม่น้ำโขง ในลักษณะเดียวกับที่เมอร์ไลออนพ่นน้ำลงอ่าวมารีนาที่สิงคโปร์ “พญานาค” เป็นความศรัทธาแต่โบราณที่ชาวอีสานรับเอาตำนานพญานาคของพุทธและพราหมณ์มาเป็นความเชื่อท้องถิ่น ความเชื่อเรื่องพญานาค ก่อให้เกิดเป็นอำนาจของพญานาค ที่มนุษย์แอบอิงเอาอำนาจนั้นไปใช้กำหนดพฤติกรรมของคนในสังคมให้สอดคล้องกับกฎเกณฑ์ทางสังคมที่พึงประสงค์ งานวิจัยเรื่อง “พญานาค: จากอุดมการณ์ที่เมืองคำชะโนด สู่กระบวนการทำให้เป็นสินค้า” ของพลธรรม์ จันทร์คำ จัดแบ่งประวัติศาสตร์อีสานสมัยใหม่ออกเป็น 3 ยุค ยุคแรกคือยุคเฮ็ดอยู่เฮ็ดกิน ช่วงปี 2472-2519 ที่วิถีชีวิตของชาวอีสานยังผูกพันพึ่งพาธรรมชาติ “ความอุดมสมบูรณ์” จึงเป็นสิ่งสำคัญที่สุดในการมีชีวิตอยู่รอด อำนาจของพญานาคจึงเป็นเรื่องของความลึกลับ ความน่าเกรงขาม จากการที่พญานาคสามารถอำนวยความอุดมสมบูรณ์ และให้บทลงโทษแก่บุคคลที่ไม่ประพฤติตนตามกฎเกณฑ์ของสังคม แต่เมื่อสังคมอีสานสมัยใหม่เข้าสู่ยุคที่ 2 คือยุคเฮ็ดอยู่เฮ็ดขาย ช่วงปี 2520-2536 โครงสร้างสังคมของอีสานเริ่มเปลี่ยนไปจากการเข้ามาของแนวทางการพัฒนาแบบทุนนิยม ที่รัฐบาลต่อสู้กับคอมมิวนิสต์ด้วยการพยายามสร้างความเจริญและการพัฒนาทางเศรษฐกิจให้กับอีสาน เช่น การพัฒนาถนนหนทาง และส่งเสริมการปลูกพืชพาณิชย์ การเข้ามาของคนต่างถิ่น เมื่อผสมเข้ากับความเชื่อดั้งเดิมของคนในพื้นที่ ทำให้บทบาทของพญานาคเริ่มเพิ่มจากการเป็นผู้ให้คุณให้โทษที่น่าเกรงขาม เป็นผู้อำนวยโชคลาภให้กับผู้บนบาน ที่เป็นคนที่เข้ามาตั้งรกรากในพื้นที่เพื่อทำมาหากิน คำชะโนดเป็นเกาะเล็ก ๆ มีสะพานรูปพญานาคที่เชื่อว่าเป็นจุดเชื่อมต่อระหว่างโลกมนุษย์และโลกบาดาลที่อาศัยของพญานาค การจะข้ามสะพานแห่งนี้ต้องถอดรองเท้าและเดินเท้าเปล่า เข้าไปเหยียบดินเย็นและอาบเอาบรรยากาศเงียบสงบบนเกาะ แต่ก่อนจะข้ามไปเจอความสงบบนเกาะนั้น บนถนนที่วิ่งตรงสู่เกาะคำชะโนด จ.อุดรธานี สองข้างทางเรียงรายด้วยพานบายศรีพญานาค ที่ชาวบ้านตั้งแผงขายยาวตลอดถนนเพื่อบริการผู้มีจิตศรัทธาสำหรับนำไปถวายพญานาคราชเพื่อแก้บน…